Toplumsal Olaylar ve Toplumsal Alzheimer: Unutan Bir Toplum mu Oluyoruz?

Toplum ve Toplumsal Olay Nedir?

Toplum: Tarihsel gelişme içinde aynı toprak parçası üzerinde birlikte yaşayan, ortak bir uygarlığa sahip olan, yaşamlarını sürdürmek ve temel çıkarlarını gerçekleştirmek için iş birliği yapan insanların tümüdür.

Toplumsal olay: Toplumsal olay; otoriteye, mülkiyete ya da insanlara karşı şiddetli bir toplumsal rahatsızlıktan kaynaklanan ve bir grup tarafından gerçekleştirilen sivil itaatsizlik biçimidir. Bu olaylar genellikle ayaklanma, vandalizm ve kamusal ya da özel mülkiyetin tahribini içerir.

Bunlar elimizde bulunan yalnızca birer terim. Peki biz toplumsal olaylara nasıl bir bakış sergiliyoruz? Kaç tanesini hatırlıyoruz? Gelin, bu yazımızda dünyada ve Türkiye’de yaşanmış bazı toplumsal olay ve olgulara göz gezdirelim. Hep birlikte benim görüşlerime tanıklık edelim. Tabii ki bununla kendimi kısıtlamak istemiyorum; halkımızın bu olaylara karşı tutumuna da değineceğim. İyi okumalar…

Toplumsal Olaylar ve Dünya

1- Tekerleğin İcadı

Tekerlek M.Ö. 3500 yılında icat edilmiştir. Günümüzde ulaşımın temel araçlarından biridir. Tekerlek olmasaydı ulaşımın sağlanabilmesi için muhtemelen her şeyin roketler gibi hızlanıp havalanabilmesi gerekirdi.

2- Yazının İcadı

Yazı M.Ö. 3300 yılında icat edilmiştir. Tarihin kaydı bu icattan itibaren tutulmaya başlanmıştır. Tarihle günümüz arasındaki en sağlam köprüyü oluşturmuştur.

3- Maraton Muharebesi

M.Ö. 490 yılında gerçekleşen Maraton Muharebesi sonucunda Yunanlılar Pers işgalini geri püskürtmüş, Antik Yunan kültürünün ve felsefesinin günümüze kadar ulaşması mümkün olmuştur.

4- Magna Carta

Magna Carta 1215 yılında imzalanmıştır. Bu belge ile İngiliz kralının yetkileri kısıtlanmış ve halka bazı hak ve özgürlükler tanınmıştır. Anayasal düzenin temelleri atılmıştır.

5- Rönesans

Rönesans, 15. ve 16. yüzyıllar arasında İtalya’da ortaya çıkmıştır. Bilim ve teknikte ilerlemenin önünü açmış, insana verilen değerin artmasını sağlamıştır.

6- Reform Hareketleri

17. yüzyıllar boyunca Avrupa’yı etkileyen Reform hareketleri sonucunda Katolik Kilisesi etkisini kaybetmiş, Protestanlık doğmuştur.

7- Fransız Devrimi

1789–1799 yılları arasında gerçekleşen Fransız Devrimi sonucunda Fransa’daki mutlak monarşi yıkılmış, Katolik Kilisesi ciddi reformlara gitmek zorunda kalmıştır. Bu devrim diğer ülkelere de örnek olmuş ve Avrupa’da büyük bir etki yaratmıştır.

8- Telefonun İcadı

Alexander Graham Bell telefonu 1876 yılında icat etmiştir. Telefonun icadı iletişim ağlarının temelini oluşturmuş ve günümüz ilişkilerine yön vermiştir.

9- Elektriğin İcadı

Elektriğin kullanımıyla elektronik çağa geçiş başlamıştır. Thomas Edison’un 1879 yılında ampulü geliştirmesiyle birlikte dünya genelinde aydınlanma yaygınlaşmıştır.

10- I. Dünya Savaşı

1914–1918 yılları arasında yaşanan I. Dünya Savaşı sonucunda Avrupa’daki dengeler değişmiştir. Osmanlı ve Avusturya-Macaristan İmparatorlukları parçalanmış, Çarlık Rusyası yıkılmıştır. Birçok yeni devlet kurulmuştur.

11- Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşu

1920 yılında TBMM’nin kurulması ve 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin ilan edilmesiyle Sevr Antlaşması geçersiz kılınmış, siyasi dengeler yeniden şekillenmiştir.

12- Adolf Hitler ve Nazi Partisi’nin İktidarı

1933 yılında Adolf Hitler’in iktidara gelmesiyle Avrupa’nın tarihi yeniden şekillenmiştir. Hitler, II. Dünya Savaşı’nı başlatmış ve Yahudi Soykırımı’nı gerçekleştirmiştir.

13- II. Dünya Savaşı

1939–1945 yılları arasında gerçekleşen II. Dünya Savaşı sonucunda Almanya ikiye ayrılmış, ABD ve SSCB arasında Soğuk Savaş dönemi başlamıştır.

14- Stalingrad Muharebesi

1942–1943 yılları arasında Stalingrad’da yaşanan muharebe, Nazi Almanyası’nın büyük güç kaybetmesine neden olmuş ve çöküş sürecini hızlandırmıştır.

15- Atom Bombasının icadı

1945 yılında atom bombasının kullanılmasıyla nükleer silahlar dönemi başlamıştır.

16- ENIAC

1947 yılında tanıtılan ilk elektronik bilgisayarlardan ENIAC, günümüz bilgisayarlarının atası kabul edilmektedir.

17- Aya İlk Ayak Basılması

1969 yılında Neil Armstrong’un Ay’a ayak basmasıyla uzay çağı başlamış ve ABD küresel güç konumunu pekiştirmiştir.

18- Berlin Duvarı’nın Yıkılması

1989 yılında Berlin Duvarı’nın yıkılmasıyla Doğu ve Batı Almanya arasındaki ayrım sona ermiş, Alman Demokratik Cumhuriyeti tarihe karışmıştır.

19- Sovyetler Birliği’nin Dağılması

25 Aralık 1991’de SSCB Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov’un istifasıyla Sovyetler Birliği dağılmış, siyasi harita yeniden şekillenmiştir.

20- 11 Eylül Saldırıları

11 Eylül 2001’de dünyanın en büyük terör saldırılarından biri gerçekleşmiştir. Bu saldırılar sonrası küresel güvenlik politikaları değişmiş, Orta Doğu’da uzun süreli müdahaleler yaşanmıştır.

Toplumsal Olaylar ve Türkiye

Gelelim yaşadığımız topraklara… Resmî ve kesin bilgiler sunmak her zaman kolay olmayabiliyor. Ancak kendi tanıklık ettiğim olaylardan örnekler verebilirim.

Son yıllarda aklımdan çıkmayan önemli olaylardan biri terör örgütlerinin verdiği zararlardır. Çözüm süreci, hendek olayları, Kobani eylemleri, Ankara ve Beşiktaş saldırıları, Gaziantep’teki bombalı saldırı ve Reina saldırısı bunlardan bazılarıdır.

Bir diğer önemli mesele kadın ve çocuklara yönelik şiddet ve cinayetlerdir. Özgecan Aslan, Emine Bulut ve daha niceleri toplumun hafızasında derin izler bırakmıştır. Kadınlara ve çocuklara yönelik bu vahşi eylemler insanlığın geldiği noktayı göstermektedir.

Siyasi kutuplaşmalar da önemli bir sorundur. Sağ-sol, Türk-Kürt, parti ayrımları üzerinden toplumun ayrışması kardeşlik duygusunu zedelemektedir. Oysa saygı ve sevgi çerçevesinde yaşamak mümkündür.

Doğal afetler ve ihmaller sonucu ortaya çıkan kazalar da toplumsal hafızada yer etmiştir: Marmara Depremi, Van Depremi, Soma maden faciası ve diğerleri… Yüzlerce insan hayatını kaybetmiştir. Hepsine Allah’tan rahmet diliyorum.

Şehitlerimiz ise en hassas konulardan biridir. Geride kalan aileler, eksik kalan hayatlar, gözyaşı… Bu fedakârlıkları unutmamak gerekir.

Genel Analiz

Asıl anlatmak istediğim şudur: Bu olayların her birinin bizde ayrı bir yeri vardır. Olumlu ya da olumsuz, hepsini hatırlamalı ve ders çıkarmalıyız.

Toplum olarak yaşananları çabuk unuttuğumuzu düşünüyorum. Doğal afetler, trajediler ve kayıplar zamanla gündemden düşüyor. Oysa bunlar bizim değerlerimizdir.

Biz nasıl oldu da her şeyi unutan bir toplum hâline geldik? Yakın zamanda yaşanan olayları bile hatırlamakta zorlanıyoruz. Oysa unutmamamız gerekiyor; çünkü bunlar bizim geçmişimiz ve kimliğimizdir.

Son söz olarak şu ifadeyle bitirmek istiyorum:

“Bu ülkede okullarda zorunlu ‘dün’ dersi verilmeli; zira çabuk unutuyoruz.”

 İlber Ortaylı